Through the Lawyer’s Eyes

กฤตนัน สตยกฤต

 

 

“วันแห่งครอบครัว” เป็นประดิษฐกรรมของรัฐที่เกิดขึ้นเมื่อพ.ศ.2532 จากมติคณะรัฐมนตรีในรัฐบาลชาติชาย ชุณหะวัณ ด้วยข้อเสนอจากคณะกรรมการรัฐมนตรีฝ่ายสังคม ที่พยายามจะกำหนดวันและกิจกรรมที่รับกับนโยบายการส่งเสริมสถาบันครอบครัวในขณะนั้น โดยใช้โอกาสวันตามประเพณีไทยในเทศกาลสงกรานต์คือวันที่ 14 เมษายน พร้อมเหตุผลความเป็น “ปกติ” ทางวัฒนธรรมมาสนับสนุนการใช้โอกาสของการรวมตัวสมาชิกในครอบครัวที่เป็นโอกาสเหมาะในการยกระดับความสำคัญของ “สถาบันครอบครัว” และมีพลวัตรของกิจกรรมที่กระตุ้นการสร้าง “สถาบันครอบครัวที่เหมาะ” สมตามจินตนาการของฝ่ายรัฐโดยตลอดระยะเวลาเกือบ ๆ 30 ปี แต่เมื่อโอกาสของวันแห่งครอบครัวมาถึง, ความอึดอัดคับข้องใจกับการที่จะต้องเผชิญหน้ากับ สมาชิกใน “ครอบครัว” กลับเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นเป็นเรื่องปกติสำหรับใครหลายคน

 

พลวัตรของความเป็นครอบครัวในสังคมไทย ได้รับการทบทวนในทางวิชาการในช่วงพ.ศ 2552 ด้วยงานการศึกษาวิจัยในเชิงสังคมศาสตร์หลายชิ้น ในชุดโครงการ “การศึกษาการเปลี่ยนแปลงทางประชากรและครอบครัว ผลกระทบต่อสังคมไทย และทางเลือกเชิงนโยบาย” โดยสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ที่ตั้งประเด็นสำคัญอยู่บน “ความจริง” ของสภาวะครอบครัวไทย ที่นำไปสู่การกำหนดนโยบายและกฎหมายของรัฐที่รับกับความเป็นครอบครัวด้วยข้อเท็จจริงผ่านงานวิชาการ

 

 

วันแห่งครอบครัวของรัฐในรอบปีที่28 นโยบายและกฎหมายที่เหมาะสมกับการส่งเสริมสถาบันครอบครัวของปัจเจกชน ยังคงติดอยู่กับเพดานแก้วในทางความคิด ตามแนวความคิด “สถาบันครอบครัว” ตามอุดมการณ์หลักที่ปรากฎในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ในบทบัญญัติว่าด้วยสิทธิของบุคคลในการก่อตั้งครอบครัวที่รัฐจะรับรองสถานะนั้น ยังคงอยู่บนเงื่อนไขที่ผูกกับ “เพศหญิงและชาย” ที่มาพร้อมกับสายสัมพันธ์ทางชีววิทยาเป็นหลักในการรับรองสถานะบุคคลสืบต่อจากการสมรส ที่เป็นการก่อตั้งครอบครัว ซึ่งเป็นที่มาของการกำหนดลำดับความสัมพันธ์ในชั้นต่างๆ ที่มีผลโดยตรงต่อสิทธิของบุคคลในทุกมิติ เช่น คู่ชีวิตเพศหลากหลายหรือคู่สมรสในทางความเป็นจริงของความเป็นเป็น “ครอบครัว” ของแต่ละบุคคลที่นอกหนือจากที่กฎหมายกำหนดนั้น จะไม่ถูกรับรองสิทธิในสถานะบุคคลและสถานะครอบครัวอื่นใด นอกจากแบบมาตรฐานครอบครัวของรัฐที่วางอยู่บนบทบาทของหญิงและชายที่ผูกพันธ์เรื่องของหน้าที่ธรรมชาติจากการเพศสัมพันธ์เพื่อมีทายาทเท่านั้น

 

 

ความซับซ้อนของปัญหาครอบครัวในสังคมไทย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการใช้ความรุนแรงรูปแบบต่างๆ กับคนในครอบครัว รวมถึงความไม่สมัครใจประการต่างๆ ที่จะใช้ชีวิตร่วมกันอย่างเป็นสมาชิกในครอบครัวที่เลือกกำหนดเองได้ เงื่อนไขสำคัญ คือการแก้ไขกฎหมายให้รับรองสิทธิในการสมรสและก่อตั้งครอบครัวอย่างเสมอภาคเสียก่อน โดยที่นิยามของ “ครอบครัว” ของรัฐผ่านกฎหมายต้องวางอยู่แนวความคิดที่เคารพเสรีภาพของปัจเจกบุคคลเป็นสำคัญ

 

และ “ครอบครัว” ที่เป็นพื้นที่ปลอดภัยของสำหรับบุคคลสำหรับการสร้างความมั่นคงและส่งเสริมความเป็นมนุษย์นั้น ในทางกฎหมายและนโยบายที่จะนำไปสู่การรับรองสถานะดังกล่าว ไม่เป็นเรื่องยากไปกว่า การต่อสู้ในทางความคิดสำหรับการกำหนดเจตจำนงค์เสรีในการดำเนินชีวิต กับความเป็นอนุรักษนิยมในเชิงโครงสร้างและสถาบันหลักของรัฐไทย ที่เป็นบุคคลการในกระบวนการและองค์กรผู้ใช้อำนาจรัฐผ่านสถาบันต่างๆ

 

-D-